در صده 250 تا 450 هجري شمسي متعاقب با حكومت سامانيان در ايران و به قدرت رسيدن زياريان توسط مردآويج (پيروان حسن ابن زيد نوه اميرالمومنين) ، آل بويه (علويان ايران - ديلميان) بخش عمده‌اي از كشور را تصرف كردند.

بويه فرزند ابوشجاع، سه پسر به نام‌هاي علي، حسن و احمد داشت كه بعدها از سوي خلفا ديني عمادالدوله و ركن‌الدوله لقب يافتند . بويه‌اي‌ها به عنوان دشمنان اصلي، با آل زيار جنگيدند تا اينكه در هفده مرحله جنگ رو در رو تمام مناطق تخت نفوذ را از چنگ ايشان خارج كردند. به همين دليل آل بويه را دشمن آل زيار مي‌گويند. لذا، سرچشمه واژه دشمن‌زياري هم از همين جا ناشي مي‌شود.

پس از ترك تازي غزنويان و سلجوقيان و دشمني آنها با آل بويه و قتل عام عمومي اجداد اين قوم، از نوه‌هاي ركن الدوله و......ابو كاليجار دو فرزند به نام‌هاي ابو علي ديلمي و ملك‌رحيم بودند. ابو علي و نويدجان در ( نورآباد ممسني) حکومت داشتند كه جد دشمن‌زياري‌هاي فارس، و ملك‌رحيم جد دشمن‌زياري‌هاي كهگيلويه و بوير احمد مي‌باشند.

به قلم: دكتر اسفنديار دشمن زياری استاد دانشگاه

اما دشمن زیاری نامی است بزرگ به درازنای تاریخ ، از تبار آل بویه  ، و آل بویه از تبار شاهان ساسانی .

تبار دشمن زیاری ها(فاتحان بغداد از آل بویه) نخستین بار علم سیاه را برای عزاداری امام حسین(ع) برپا کردند و تعزیه را متداول نمودند.

آنها به سیادت عرب بر عجم(ایرانی ها) پایان دادند.

در دربار ابوجعفر دشمن زیار(بن کاکویه) بزرگترین دانشمند ایران یعنی ابن سینا وزارت را برعهده داشت

در دوران صفوی دشمن زیاری ها چون پتک بر سر پرتغالی ها در جزیره هرمز فرودآمدند و هرمز این پسر همیشه ایرانی  به آغوش وطن بازگشت. آلبوکرک پرتغالی خود را ناتوان یافت!

در عصر نادرشاه دشمن زیاری ها قوای متجاوز عثمانی را از غرب کشور فراری دادند

درعصر صفوی از خط راس دنا تا جزیره خارک توسط حاکم دشمن زیاری اداره می شد.

در عصر قاجار دشمن زیاری های زیادی بر اثر ناامنی و سیاست تفرقه بیانداز  حکومت کن این سلسله خبیث به میان اعراب و بختیاری های خوزستان مهاجرت نمودند و عده ای نیز راهی بوشهر شدند.

در عصر پهلوی  سیاست های ارضی  نیمه جانی از دشمن زیاری باقی نگذاشت!

 در عصر حکومت اسلامی گرچه وضعیت دشمن زیاری ها بهتر از گذشته شد ، ولی بیکاری جوانان و عدم توجه کافی باعث شد که تعداد کثیری از جوانان این منطقه به مواد مخدرروی آورند و عده ای نیز برای فرار از بیکاری و فقر به شهرهای شیراز و نورآباد کوچ نمودند و حتی به کارهای دون پایه و فروش مواد مخدر روی آوردند که جای بسی نگرانی است . 

دشمن زیاری منطقه ای چهارفصل است ، یعنی مناطقی همچون محمودی و حسنی و هرایجان گرمسیری هستند و به ندرت در آن مناطق برف می بارد در حای که در منطقه تیرتاج و کلاه سیاه و مشایخ زمستانهایی سرد و پر برف می باشند .

طبیعت درک تیرتاج با نمایی زیبا از بام کلاه سیاه دشمن زیاری در فصل بهار

نمایی زیبا از درختان انگور و ابهت رشته کوه تاسک و گوشه ای از شهرک سردشت تیرتاج دشمن زیاری در فصل پاییز

درختان بادام منطقه سردشت تیرتاج دشمن زیاری در فصل بهار

سردشت تیرتاج و رشته کوه تاسک پوشیده از برف زمستانی